Tuyển và giữ tài xế: vì sao họ nghỉ và làm gì để họ ở lại
· 6 phút đọc · Sổ Chuyến
Tài xế nghỉ giữa mùa cao điểm là cơn ác mộng của nhà xe. Bài này nói về nơi tìm người, cách sàng lọc trong một buổi, mức lương nên trả và bốn lý do thật khiến tài xế bỏ đi.
Một tài xế giỏi nghỉ việc gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với mức lương của họ: bạn mất người quen tuyến, mất khách quen đi theo người đó, và mất vài tuần huấn luyện người mới. Ở nhà xe nhỏ, nơi mỗi tài xế là một phần đáng kể năng lực, chuyện này có thể làm hỏng cả mùa cao điểm.
Bài này bàn việc tuyển và giữ người — khác với việc quản lý công việc hằng ngày, vốn nằm ở bài cách quản lý tài xế nhà xe.
Tìm tài xế ở đâu
Xếp theo chất lượng người tìm được, không theo số lượng hồ sơ:
- Tài xế đang làm giới thiệu. Nguồn tốt nhất, cách xa các nguồn còn lại. Người ta không giới thiệu người sẽ làm mình mất mặt. Nên có thưởng giới thiệu, trả sau khi người mới làm đủ 2–3 tháng.
- Nhà xe quen trong vùng. Khi họ cắt tuyến hoặc bán xe sẽ có người giỏi cần việc.
- Nhóm tài xế trên Facebook theo khu vực. Nhiều người nhưng phải sàng kỹ.
- Gara và cây xăng quen. Thợ và nhân viên ở đó biết ai đang tìm việc, và biết tiếng ai chạy ẩu.
Tin tuyển dụng nên ghi thẳng những gì người ta thật sự muốn biết: tuyến chạy, lịch làm, cách tính lương và mức thu nhập thực tế, xe đời nào. Tin chung chung kiểu "cần tài xế, lương cao, liên hệ" chỉ nhận về những cuộc gọi hỏi đúng các câu đó.
Sàng lọc trong một buổi
Không cần quy trình phỏng vấn nhiều vòng. Ba bước là đủ:
Bước 1 — kiểm tra giấy tờ, không bỏ qua vì tin người
Giấy phép lái xe đúng hạng và còn hạn, giấy khám sức khoẻ, và các yêu cầu về tập huấn nghiệp vụ áp dụng cho loại hình xe của bạn. Xem tận mắt bản gốc, chụp lại lưu hồ sơ. Bước này mất 10 phút và tránh cho bạn rất nhiều rắc rối về sau.
Bước 2 — hỏi bốn câu
- "Anh chạy tuyến nào lâu nhất, mấy năm?" — nghe cách họ mô tả tuyến là biết có thật hay không.
- "Vì sao anh nghỉ chỗ cũ?" — chú ý người đổ lỗi hết cho chủ cũ và khách.
- "Xe hỏng giữa đường lúc 11 giờ đêm, xe chở 14 khách, anh làm gì trước?" — người có nghề sẽ nói về an toàn khách và gọi báo nhà xe; người mới sẽ loay hoay ở chuyện sửa xe.
- "Khách đòi ghé thêm một điểm không có trong lịch, anh xử lý sao?" — kiểm tra xem họ có tự ý quyết định thay nhà xe không.
Bước 3 — chạy thử một chuyến thật
Đây là bước không được bỏ. Ngồi cùng một chuyến có khách và quan sát ba thứ: cách cầm lái (có phanh gấp, có vượt ẩu không), cách nói chuyện với khách, và cách xử lý khi có việc ngoài kế hoạch. Một chuyến cho biết nhiều hơn ba buổi phỏng vấn.
Trả lương thế nào cho công bằng
Ba mô hình đang phổ biến, mỗi cái hợp một kiểu nhà xe:
- Lương cứng theo tháng — hợp tuyến cố định chạy đều. Dễ tính, dễ dự trù, nhưng không tạo động lực chạy thêm.
- Theo chuyến — công bằng theo khối lượng, hợp nhà xe chạy hợp đồng. Phải thống nhất trước cách tính chuyến xa, chuyến bị huỷ giữa đường, chuyến qua đêm.
- Lương cứng thấp cộng phần trăm doanh thu — cân bằng nhất, nhưng bắt buộc tài xế xem được doanh thu chuyến của mình, nếu không họ sẽ luôn nghi bị tính thiếu.
Dù chọn cách nào, ba nguyên tắc không đổi: trả đúng ngày (chậm lương là lý do nghỉ việc phổ biến nhất, hơn cả mức lương), tài xế tự tra được số chuyến đã chạy, và thoả thuận trước các khoản dầu, cầu đường, ăn nghỉ, tiền phạt vi phạm.
Bốn lý do thật khiến tài xế giỏi bỏ đi
Hỏi kỹ những người đã nghỉ, câu trả lời hiếm khi là "lương thấp":
- Bị đối xử không nhất quán. Người thân quen được chuyến ngon, người khác nhận chuyến xa. Không gì làm mất lòng nhanh bằng cảm giác bị xử ép.
- Bị trách trước mặt người khác. Nhất là trước mặt khách hoặc trong nhóm chat chung. Góp ý riêng, khen thì công khai.
- Lịch làm thất thường. Báo lịch sát giờ, đổi lịch liên tục khiến họ không thu xếp được việc nhà. Chốt lịch trước một tuần là thay đổi rẻ tiền mà hiệu quả nhất.
- Không thấy tương lai. Chạy ba năm vẫn y như ngày đầu. Không cần thăng chức phức tạp — chỉ cần có mức thâm niên, được ưu tiên chọn tuyến, hoặc được giao hướng dẫn người mới.
Bốn tuần đầu của người mới
Đây là giai đoạn quyết định người ta ở lại hay bỏ ngang, và cũng là lúc dễ xảy ra va quệt và mất khách nhất.
- Tuần 1: chạy cùng tài xế cũ trên tuyến chính. Học điểm đón, thói quen khách quen, chỗ hay kẹt.
- Tuần 2: chạy độc lập tuyến quen, chuyến ban ngày.
- Tuần 3–4: mở rộng dần sang tuyến khác và chuyến đêm.
- Cuối tuần 4: ngồi lại 15 phút hỏi thẳng: có gì khó, có gì chưa rõ, thu nhập có đúng như đã nói không. Cuộc nói chuyện này giữ được nhiều người hơn bạn nghĩ.
Giao sẵn cho người mới danh sách chuyến rõ ràng thay vì dặn miệng — người mới chưa thuộc tuyến, nghe nhầm một số điện thoại hay một điểm đón là mất khách.
Khi phải chia tay
Có những trường hợp không nên giữ: uống rượu khi lái, chạy ẩu lặp lại sau khi đã nhắc, thu tiền khách bỏ túi riêng. Xử lý dứt khoát và sớm — giữ lại vì thiếu người sẽ trả giá đắt hơn nhiều.
Khi chia tay, làm ba việc: thanh toán đủ và đúng hạn; thu lại toàn bộ giấy tờ, chìa khoá, thiết bị; và đảm bảo thông tin khách vẫn nằm trong hệ thống nhà xe. Nếu danh sách khách quen chỉ có trong điện thoại của người sắp nghỉ thì bạn không mất một tài xế, bạn mất một phần nhà xe.
Sổ Chuyến lưu hồ sơ tài xế kèm hạn bằng lái và giấy khám sức khoẻ có cảnh báo trước, giao chuyến kèm đủ thông tin cho người mới khỏi nghe nhầm, và tài xế tự xem được lịch sử chuyến của mình nên tới ngày trả lương không phải tranh cãi. Khách hàng thuộc về nhà xe, không nằm trong máy cá nhân. Dùng thử miễn phí 3 xe.
Chủ đề: tài xế, nhân sự, quản lý nhà xe